Παραδοσιακή Ελληνική φέτα - γιαούρτι

Ε. Μ. Ανυφαντάκης
Ομότιμος Καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
Πρόεδρος Εθνικής Επιτροπής Γάλακτος Ελλάδας


Κυρίες, Κύριοι,
Όπως ενδεχόμενα γνωρίζετε οι Έλληνες είναι από τους πιο τυροφάγους λαούς της Υφηλίου. Είναι μαζί με τους Γάλλους οι πρωταθλητές στην τυροφαγία. Καταναλώνουν περίπου 23 κιλά τυριών το χρόνο, από τα οποία τα 12 είναι Φέτα. Ο δεσμός τους αυτός με το συγκεκριμένο τυρί αποδίδεται στο γεγονός ότι αυτό παρασκευάζεται στην Ελλάδα, αδιάλειπτα, επί πολλούς αιώνες και έχει συνδεθεί με τα ήθη, τα έθιμα και τις διατροφικές τους συνήθειες.
Πρόγονος της Φέτας θεωρείται το τυρί που παρασκεύαζε στη σπηλιά του ο Κύκλωπας Πολύφημος, τον 8ο π.Χ. αιώνα και περιγράφει ο Όμηρος στην Οδύσσειά του, το οποίο εξελίχθηκε στη συνέχεια σταδιακά στη σημερινή του μορφή από τους Έλληνες. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι Έλληνες είναι σήμερα, σε παγκόσμια κλίμακα, μακράν οι μεγαλύτεροι καταναλωτές τυριών άλμης, χαρακτηριστικός εκπρόσωπος των οποίων είναι η Φέτα.
Για πολλούς αιώνες η Φέτα ήταν γνωστή μόνον στις γειτονικές της Ελλάδας χώρες. Όμως κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα έγινε μαζική μετανάστευση ελλήνων σε διάφορες χώρες και κυρίως στις ΗΠΑ, Καναδά, Γερμανία και Αυστραλία, όπου μεταξύ άλλων μετέφεραν και τις διατροφικές τους συνήθειες, στις οποίες περιλαμβανόταν και η κατανάλωση Φέτας. Έτσι σιγά-σιγά έγινε ευρύτερα γνωστή, για να φτάσουμε σήμερα να έχει αναγνωριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως ελληνικό προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.).
Τι είναι όμως η Φέτα για την οποία τελευταία γίνεται μεγάλη συζήτηση; Ποια είναι τα πρωτότυπα χαρακτηριστικά της χάρη των οποίων απέκτησε την καλή της φήμη. Που αποδίδονται αυτά;
Σύμφωνα με την ελληνική αλλά και την ευρωπαϊκή νομοθεσία η παραδοσιακή Φέτα είναι μαλακό λευκό τυρί άλμης που παρασκευάζεται από πρόβειο γάλα ή μίγματά του με γίδινο, σε οριοθετημένη με νόμο περιοχή της χώρας μας. Κατά μέσο όρο έχει 16,7% πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, 26,2% λίπος, 52,9% νερό, 2,9% χλωριούχο νάτριο, 1,3% άλλα συστατικά και έχει pH 4,4. Συνδυάζει πρωτότυπα ευχάριστα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της ωρίμανσής της, η οποία γίνεται σε άλμη, συνήθως μέσα σε ξύλινα βαρέλια και διαρκεί τουλάχιστον δύο μήνες. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι αδύνατον να αποδοθούν περιγραφικά, αναδεικνύονται όμως καθημερινά και εκτιμούνται ιδιαίτερα από τους καταναλωτές. Έχουν γίνει κατά καιρούς πολλές προσπάθειες αναπαραγωγής των χαρακτηριστικών αυτών, εκτός της οριοθετημένης ζώνης παραγωγής της Φέτας, χωρίς όμως επιτυχία και αυτό γιατί είναι αδύνατη η αναπαραγωγή όλων των παραγόντων που συμβάλλουν στη δημιουργία τους. Και είναι πολλοί οι παράγοντες αυτοί, μεταξύ των οποίων οι πιο σημαντικοί είναι:
Το είδος του γάλακτος που χρησιμοποιείται για την παρασκευή της Φέτας, που είναι το πρόβειο ή μίγματά του με γίδινο. Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο σήμερα ότι τα διάφορα είδη γάλακτος δίδουν διαφορετικά τυριά, εξαιτίας διαφορών στη χημική τους σύσταση και στα οργανοληπτικά τους χαρακτηριστικά. Είναι κατά συνέπεια αδύνατο να αναπαράγει κανείς τα χαρακτηριστικά τυριών προβείου γάλακτος όταν αυτό αντικατασταθεί με αγελαδινό, όσα πρόσθετα και τεχνολογικές επεμβάσεις και αν επιχειρηθούν.
Οι εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε χώρας είναι παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα του γάλακτος και των τυριών της, ιδιαίτερα των παραδοσιακών.
Η διατροφή των ζώων που παράγουν το γάλα της τυροκόμησης επηρεάζει επίσης την ποιότητα των τυριών. Στην περίπτωση της παραδοσιακής Φέτας, τα γαλακτοπαραγωγά ζώα εκτρέφονται κατά τρόπο εκτατικό και στηρίζουν τη διατροφή τους στη βόσκηση σε φυσικούς ορεινούς και ημιορεινούς λειμώνες που είναι συνήθως φτωχοί σε βλάστηση, χαρακτηρίζονται όμως από τη μεγάλη ποικιλία των φυτών που αναπτύσσονται σε αυτούς, πολλά από τα οποία είναι γηγενή. Η Ελλάδα ως χώρα, λαμβάνοντας υπόψη και την έκτασή της, θεωρείται ότι έχει περισσότερα γηγενή φυτά από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα και κατά συνέπεια παρουσιάζει από την άποψη αυτή μία ιδιαιτερότητα που έχει αντανάκλαση και στην ποιότητα του αιγοπροβείου γάλακτος της.
Οι εκτρεφόμενες φυλές ζώων γαλακτοπαραγωγής είναι επίσης παράγοντας που επηρεάζει τόσο τη σύσταση του γάλακτος όσο και την ποιότητα των τυριών που παρασκευάζονται απ’ αυτό. Στην Ελλάδα οι εκτρεφόμενες φυλές προβάτων είναι εγχώριες, μικρόσωμες, ανθεκτικές, προσαρμοσμένες στις δύσκολες εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας, δίδουν όμως μικρή απόδοση, περίπου 95 κιλά γάλα το χρόνο, το οποίο είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε στερεά και αρωματικά συστατικά.
Η μακρόχρονη εμπειρία των ελλήνων τυροκόμων σε συνδυασμό με την παραδοσιακή τεχνολογία που ανέπτυξαν στο πέρασμα των αιώνων, είναι παράγοντες που οπωσδήποτε συνέβαλαν και συμβάλλουν στη διαρκή αναβάθμιση της παραδοσιακής Φέτας.
Θα μπορούσα να αναφερθώ και σε άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα της παραδοσιακής Φέτας, όμως δεν θέλω να σας ταλαιπωρήσω περισσότερο. Επιτρέψετέ μου όμως λίγα λόγια για τις χρήσεις της.
  Η Φέτα χρησιμοποιείται στη χώρα μας κατά πολλούς τρόπους, που σε πολλές περιπτώσεις έχουν αντιγραφεί και από άλλους λαούς. Ευρύτερα γνωστή σήμερα είναι η συμμετοχή της στη σύνθεση της ελληνικής χωριάτικης σαλάτας, της γνωστής Greek Salad, που είναι η αγαπημένη σαλάτα τόσο των Ελλήνων όσο και των τουριστών που επισκέπτονται τη χώρα μας. Όμως η παραδοσιακή χρήση της ήταν και είναι σε συνδυασμό με ψωμί ως κολατσιό της εργατικής τάξης αλλά και ως συμπλήρωμα του μεσημεριανού και βραδινού γεύματος. Συχνά αποτελεί μεζέ του ούζου και του κρασιού. Χρησιμοποιείται επίσης στην παρασκευή μιας μεγάλης ποικιλίας τυροπιτών και χορτοτυροπιτών που προσφέρονται τόσο σε επίσημα όσο και σε ανεπίσημα γεύματα και δείπνα. Οι πίτες αυτές συχνά αποτελούν το κυρίως φαγητό πολλών οικογενειών, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές.
Υπάρχει κατά συνέπεια ένα πλήρες σενάριο για τη Φέτα που αποκαλύπτει κατά τρόπο αντικειμενικό και αδιαμφισβήτητο ότι δημιουργήθηκε και εξελίχθηκε στη σημερινή της μορφή στην Ελλάδα, από τους Έλληνες, ότι συνδυάζει πρωτότυπα χαρακτηριστικά που δεν αναπαράγονται εκτός της ζώνης παραγωγής της και ότι το προϊόν αυτό συνδέεται άμεσα με τα ήθη, τα έθιμα και τις διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων. Τη διαφορετικότητα της παραδοσιακής Φέτας από άλλα τυριά άλμης διαπιστώνουν κάθε χρόνο εκατομμύρια τουρίστες που επισκέπτονται τη χώρα μας, οι οποίοι έχουν γίνει και οι καλύτεροι διαφημιστές της.
Ένα άλλο σημαντικό γαλακτοκομικό προϊόν της χώρας μας είναι το γιαούρτι. Παρά το γεγονός ότι δεν προκύπτει από τα βιβλιογραφικά δεδομένα ότι αυτό έχει ελληνική προέλευση, εντούτοις περιλαμβάνεται στο διαιτολόγιο των Ελλήνων από τους αρχαίους χρόνους, γιατί το θεωρούσαν τροφή πλούσια σε θρεπτικά συστατικά. Για το λόγο αυτό το ονόμαζαν και υγείαρτο. Για πολλούς αιώνες το γιαούρτι παρασκευαζόταν στην Ελλάδα κυρίως από πρόβειο γάλα η μίγματά του με γίδινο με παραδοσιακά μέσα και τρόπους στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις για αυτοκατανάλωση ή για τοπικές αγορές. Από τα μέσα όμως του περασμένου αιώνα, οι συνθήκες και τα μέσα παραγωγής και εμπορίας του προϊόντος άλλαξαν σταδιακά ριζικά, ενώ διαδόθηκε και η χρήση αγελαδινού γάλακτος στην παραγωγή του. Από το πήλινο μέσο συσκευασίας και τα εμπειρικά μέσα παραγωγής και ελέγχου της θερμοκρασίας περάσαμε σε σύγχρονες συσκευασίες από πολυμερή και σε πλήρη αυτοματισμό των μέσων παραγωγής και ελέγχου των παραμέτρων που επηρεάζουν την ποιότητα του προϊόντος. Από το παραδοσιακό γιαούρτι, με αποκλειστικό συστατικό το γάλα, φτάσαμε σε μία μεγάλη ποικιλία προϊόντων με βάση αυτό, η γεύση των οποίων επηρεάζεται από τα προστιθέμενα σε κάθε περίπτωση συστατικά. Η χώρα μας και στο προϊόν αυτό, έκανε τις δικές της αποτελεσματικές παρεμβάσεις. Πέραν του γνωστού κλασικού γιαουρτιού δημιούργησε ένα δικό της προϊόν, το στραγγιστό γιαούρτι ´´Strained Yoghurt´´ το οποίο αναγνωρίστηκε ως ελληνικό προϊόν και από τη Διεθνή Ομοσπονδία Γάλακτος. Αρχικά, το προϊόν αυτό λαμβάνονταν, όπως υπονοεί και το όνομά του, με στράγγιση γιαουρτιού σε υφασμάτινους σάκους. Σήμερα, η παραγωγή του έχει πλήρως μηχανοποιηθεί και η ποιότητά του αναβαθμιστεί. Αξιοσημείωτο είναι ότι το στραγγιστό γιαούρτι δεν αρέσει μόνο στους Έλληνες καταναλωτές αλλά και σε μεγάλη μερίδα καταναλωτών άλλων χωρών, για την κάλυψη των αναγκών των οποίων γίνονται σημαντικές εξαγωγές. Το προϊόν που είναι σήμερα γνωστό, σε παγκόσμια κλίμακα, με το όνομα Greek Yoghurt είναι η εξελιγμένη μορφή του παραδοσιακού ελληνικού στραγγιστού γιαουρτιού, η κατανάλωση του οποίου παρουσιάζει ραγδαία εξέλιξη. Η σύσταση του κλασικού γιαουρτιού εξαρτάται από το είδος του γάλακτος που χρησιμοποιείται για την παρασκευή του. Πιο πλούσιο σε στερεά συστατικά είναι αυτό που λαμβάνεται από πρόβειο γάλα (πρωτεΐνες 6,4%, λίπος 7,3% και νερό 81,1%). Ακολουθεί αυτό που λαμβάνεται από γίδινο γάλα εγχώριων φυλών (πρωτεΐνες 4,1%, λίπος 4,9% και νερό 85,4%) και έπεται το αγελαδινό, (πρωτεΐνες 3,5%, λίπος 3,9% και νερό 86,4%).  Το στραγγισμένο γιαούρτι είναι πιο πλούσιο από το κλασικό (πρωτεΐνες 8,2%, λίπος 10,7% και νερό 77,6%). Θα πρέπει εντούτοις να σημειωθεί ότι σήμερα, κυκλοφορούν στην αγορά πολλοί τύποι γιαουρτιού με μικρότερη λιποπεριεκτικότητα και αυξημένη πρωτεϊνοπεριεκτικότητα σε σύγκριση με το κλασικό που προορίζεται για καταναλωτές που εφαρμόζουν ειδικό διαιτολόγιο.
Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή μου, θα ήθελα να σημειώσω ότι παρασκευάζονται στη χώρα μας και άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα από πρόβειο και γίδινο γάλα ή μίγματά τους, κατά κύριο λόγο τυριά, τα οποία παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον. Μάλιστα, είκοσι απ’ αυτά έχουν κατοχυρωθεί και στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως Προϊόντα με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης.  Δεν είναι όμως δυνατόν να ενταχθούν όλα στο πλαίσιο μιας δεκάλεπτης παρουσίασης, όπως η σημερινή.

Η ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΣΕΚ – ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ
ΑΘΗΝΑ 27-28 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2013-11-25

Η ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΑΝΔΡΕΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΔΗΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Η Γενετική Βελτίωση των Αγροτικών Ζώων είναι εφαρμοσμένη επιστήμη που έχει ως βάση τη Γενετική αλλά με τη βοήθεια άλλων επιστημών όπως της Στατιστικής και της Πληροφορικής, της Φυσιολογίας Αναπαραγωγής και των Οικονομικών, επιδιώκει την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ιδιοτήτων των ζώων που έχουν οικονομικό ενδιαφέρον για την κοινωνία.

Όλες οι ιδιότητες ή τα χαρακτηριστικά των παραγωγικών  ζώων ελέγχονται από γονίδια που βρίσκονται στα χρωμοσώματα αλλά οι ιδιότητες με οικονομική σημασία επηρεάζονται πολύ σπάνια από ένα ή ορισμένα μόνον γονίδια. Συνήθως ελέγχονται από εξαιρετικά πολύπλοκους γενετικούς και βιοχημικούς μηχανισμούς και ταυτόχρονα επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον (διατροφή, συνθήκες διαβίωσης, κλιματικές συνθήκες, κλπ.). Ως συνέπεια, η διαδικασία βελτίωσής τους είναι εξαιρετικά πολύπλοκη και απαιτεί συνδυασμό έρευνας, πρακτικής εφαρμογής, οργάνωσης και παρακολούθησης των αποτελεσμάτων.

Από τις ιδιότητες με οικονομική σημασία αναφέρουμε τις παραγωγικές ιδιότητες: ύψος γαλακτοπαραγωγής και συστατικά του γάλακτος (λίπος, πρωτεΐνη, λακτόζη, κλπ.), την κρεοπαραγωγική ικανότητα (μυϊκή διάπλαση, ταχύτητα ανάπτυξης, ποιοτικά χαρακτηριστικά του κρέατος – χρώμα, τρυφερότητα, κλπ.) την ικανότητα αξιοποίησης της τροφής, το βάρος και τον αριθμός των νεογέννητων κ.α.

Από τις ιδιότητες της αναπαραγωγής αναφέρουμε τη γονιμοποιητική ικανότητα των αρσενικών, την ικανότητα σύλληψης των θηλυκών, την ικανότητα διατήρησης της εγκυμοσύνης, την ευκολία
τοκετού κ.α.

Άλλη ιδιότητα  των αγροτικών ζώων με οικονομική σημασία είναι η ευαισθησία στη μαστίτιδα που εκφράζεται με τον αριθμό των σωματικών κυττάρων στο γάλα.

Τέλος τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των αγροτικών ζώων δηλαδή η σωματική τους διάπλαση όπου περιλαμβάνονται ιδιότητες όπως οι σωματικές διαστάσεις, η θέση και η διάπλαση του μαστού, των ποδιών και άλλων μερών του σώματος, έχουν πολύ μεγάλη σημασία για τη διάρκεια της παραγωγικής τους ζωής (που είναι επίσης ιδιαίτερο κληρονομούμενο χαρακτηριστικό) και τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης.

Ενώ όμως σύμφωνα με τα ανωτέρω η οικονομική χρησιμότητα της Γενετικής Βελτίωσης είναι εξ ορισμού δεδομένη υπάρχουν και άλλοι σημαντικοί λόγοι για τους οποίους έχει μεγάλη σημασία για τη βιωσιμότητα και την εξασφάλιση υψηλής παραγωγικότητας στην εκτροφή όλων των ειδών των αγροτικών ζώων.

Η Γενετική Πρόοδος δηλαδή το πρακτικό αποτέλεσμα της εφαρμογής της Γενετικής Βελτίωσης έχουν μόνιμη αξία: Είναι παντοτινή, δεν καταναλίσκεται, δεν φθείρεται και είναι αθροιστική. Όλες αυτές οι ιδιαιτερότητες δεν αποτελούν όφελος μόνον του κτηνοτρόφου και των επεξεργαστών των προϊόντων της κτηνοτροφίας, αποτελούν επίσης και κυρίως όφελος των καταναλωτών ως προς την ποσότητα, την ποικιλία και την ποιότητα των προϊόντων ζωικής προέλευσης.

Η συμβολή όμως της Γενετικής Βελτίωσης στην οικονομική ανάπτυξη προκύπτει και από μία άλλη ιδιαιτερότητα που τη χαρακτηρίζει. Είναι επιχειρησιακή διαδικασία συλλογική, οργανωμένη και μακροχρόνια που δεν επιδέχεται περιόδους διακοπής.

Είναι φανερό από τα προηγούμενα πως η εγκατάσταση προγραμμάτων Γενετικής Βελτίωσης των αγροτικών ζώων της χώρας πρέπει να συνοδεύεται από τη δημιουργία  οργανώσεων των κτηνοτρόφων γύρω από κάθε φυλή ή ιδιαίτερο πληθυσμό ζώων,  τη δημιουργία υποδομών και την ανάπτυξη λειτουργιών στις οποίες απασχολείται εξειδικευμένο τεχνικό προσωπικό, διοικητικό προσωπικό και υψηλής στάθμης επιστημονικό προσωπικό, κατανεμημένο σε όλες της περιοχές όπου εκτρέφονται παραγωγικά ζώα.

Εν τούτοις η εφαρμογή της Γενετικής Βελτίωσης έχει οπωσδήποτε ανάγκη την εξασφάλιση ορισμένων προϋποθέσεων όπως είναι, η ύπαρξη μιας λειτουργικής και ενημερωμένης Βάσης Δεδομένων των εκτρεφόμενων αγροτικών ζώων και η αποτελεσματική παρακολούθηση της υγείας και της υγιεινής διαβίωσης των προς βελτίωση πληθυσμών αγροτικών ζώων. Απαραίτητη είναι επίσης η παροχή στα ζώα ικανοποιητικής τροφής ως προς την ποσότητα και ποιότητα καθώς και η ύπαρξη ενός ικανοποιητικού επιπέδου διαχείρισης των κτηνοτροφικών μονάδων. ¨Όλα αυτά βέβαια στο πλαίσιο ενός υφιστάμενου συγκεκριμένου παραγωγικού συστήματος του οποίου αναπόσπαστο λειτουργικό μέρος θεωρείται η Γενετική Βελτίωση.

Το σύνολο, των ανθρώπων (κτηνοτρόφων που διαθέτουν τα ζώα και των εργαζομένων στα προγράμματα), των εγκαταστάσεων στο πλαίσιο μιας οργανωτικής δομής και των υφιστάμενων διαδικασιών και των μέσων (εξοπλισμοί, συστήματα Η/Υ, συστήματα επικοινωνίας, ελέγχων) εργάζεται με σκοπό την αύξηση της αξίας των παραγόμενων προϊόντων. Το γενικό όμως πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται έχει την ακόλουθη δομή η οποία μάλιστα είναι διεθνώς αποδεκτή.

Εφαρμόζεται έλεγχος των αποδόσεων, καταγράφονται δηλαδή όλα τα ζώα που λαμβάνουν μέρος και ελέγχονται οι αποδόσεις τους σε όλα τα χαρακτηριστικά που μας ενδιαφέρουν Από τη μέτρηση των αποδόσεων επωφελείται ο παραγωγός διότι μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικότερα τη μονάδα του, ταυτόχρονα χρησιμοποιεί τα αποτελέσματα της γενετικής αξιολόγησης των ζώων για την επιλογή των γονέων της επόμενης γενεάς ζώων αντικατάστασης. Τα προγράμματα συμπληρώνονται με την αξιολόγηση των αρσενικών ζώων από τις αποδόσεις των απογόνων τους (απογονικός έλεγχος). Με τις διαδικασίες αυτές, αυξάνει η αξιοπιστία της εκτίμησης των γονέων, ως προς το κληρονομικό τους δυναμικό, δηλαδή ως την καταλληλότητά τους να δίνουν απογόνους με υψηλές αποδόσεις στο συγκεκριμένο παραγωγικό σύστημα.

Στην Ελλάδα σήμερα τα προγράμματα Γενετικής Βελτίωσης εφαρμόζονται μόνον αποσπασματικά. Δεν υπάρχουν παρά μόνον πολύ λίγες οργανώσεις των κτηνοτρόφων, τα προγράμματα εφαρμόζονται, όπου εφαρμόζονται, σε μικρό μέρος του πληθυσμού της φυλής ενώ το υπεύθυνο Υπουργείο (ΥΠΑΑΤ) δεν έχει σαφές επιχειρηματικό σχέδιο για την υποστήριξή τους με προσωπικό και υποδομές, εφαρμόζοντας ότι άρχισε πριν από χρόνια  χωρίς ουσιαστικές προοδευτικές αλλαγές.

Όμως το διεθνές περιβάλλον της Γενετικής  Βελτίωσης μεταβάλλεται τα τελευταία χρόνια δραματικά με την εισαγωγή στην πράξη της γονιδιωματικής τεχνολογίας. Πρόκειται για την εξακρίβωση της σύνδεσης των αποδόσεων των ζώων (όλων των κατηγοριών που αναφέρθηκαν προηγουμένως) με συγκεκριμένες περιοχές του γονιδιώματος που παρουσιάζουν παραλλακτικότητα και συνεπώς μπορούν να ανιχνεύονται κατά τη μεταβίβασή τους από τους γονείς στους απογόνους τους. Με τον τρόπο αυτόν η εκτίμηση της κληρονομικής αξίας των ζώων πραγματοποιείται με βάση την πραγματική τους γενετική σύνθεση (και όχι τον γενικό μέσον όρο των προγόνων), το αποτέλεσμα βρίσκεται στη διάθεσή μας εξαιρετικά νωρίς – πρακτικά αμέσως μετά τη γέννηση του ζώου – και μάλιστα με αυξημένο συντελεστή αξιοπιστίας.

Η τεχνολογία αυτή, εκτός από τη μείωση του μεσοδιαστήματος γενεών και την αύξηση του ρυθμού της γενετικής προόδου έχει σημαντικές επιπτώσεις στην επιλογή των ζώων αντικατάστασης και στον τρόπο λειτουργίας των προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης.

Όσον αφορά στο πρώτο, δηλαδή την επιλογή των ζώων αντικατάστασης που είναι η ουσία της γενετικής βελτίωσης καθώς είναι οι μελλοντικοί φορείς του ανώτερου γενετικού υλικού, είναι πολύ σημαντική η πρώιμη εξακρίβωση της γενετικής τους αξίας με σημαντικά αυξημένη αξιοπιστία. Εάν συνδυαστεί με τη χρησιμοποίηση σεξαρισμένου σπέρματος για την παραγωγή αποκλειστικά θηλυκών απογόνων είναι φανερό πως ανοίγονται εξαιρετικές δυνατότητες παραγωγής ικανοποιητικού αριθμού ζώων αντικατάστασης των οποίων θα είναι γνωστή εκ των προτέρων η γενετική αξία με σημαντικά αυξημένη αξιοπιστία.

Σημαντικές επιπτώσεις αναμένονται όμως και από τη διεθνοποίηση των προγραμμάτων  Γενετικής Βελτίωσης. Στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής είναι πλέον από το 2009 γεγονός η χρησιμοποίηση ταύρων που έχουν μεγάλης ακρίβειας εκτιμήσεις της γενετικής τους αξίας με βάση τη γονιδιωματική τους  ανάλυση. Είναι φανερό πως η τεχνολογία αυτή επιτρέπει την εκτίμηση της γενετικής αξίας των ζώων ως προς τις παραγωγικές τους ιδιότητες χωρίς την ανάγκη  του ελέγχου των αποδόσεων και συνεπώς οδηγεί σε πλήρη συγκεντρωτισμό και διεθνοποίηση των προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης.

Επομένως είναι απαραίτητη η γρήγορη βελτίωση των υφιστάμενων στη χώρα μας υποδομών ώστε να διατηρηθεί η συλλογική οργάνωση και η συνεργασία των παραγωγών, αξιοποιώντας ταυτόχρονα την επιστημονική – τεχνική πρόοδο στον κλάδο. Εκεί όπου η χώρα διατηρεί την ιδιαιτερότητα του γενετικού υλικού – εγχώριες φυλές προβάτων και αιγών – επιβάλλεται η όσο το δυνατό ταχύτερη ανάπτυξη δικών μας μοντέλων γενετικής αξιολόγησης ώστε να αξιοποιηθούν γρήγορα οι παραγωγικές τους ιδιότητες και να επιτύχουμε τη γενετική βελτίωση των Ελληνικών κοπαδιών χωρίς εξάρτηση αλλά σε συνεργασία με το εξωτερικό. Όπως όμως επισημάνθηκε και προηγουμένως η αντιμετώπιση του προβλήματος της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των προβάτων (scrapie) και του μελιταίου πυρετού είναι απαραίτητες προϋποθέσεις επιτυχίας των προγραμμάτων.

Συμπερασματικά, η Γενετική Βελτίωση είναι εργαλείο ανάπτυξης  και μάλιστα αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης. Εκτός όμως από τους παράγοντες που αναφέραμε,  για  την  επιτυχία της χρειάζεται προσωπικό εκπαιδευμένο και επαρκές και εξοπλισμός σύγχρονος. Πρέπει όμως να τονίσουμε πως η παρουσία και ενεργός συμμετοχή των κτηνοτρόφων είτε θεσμικά σε ανώτατο επίπεδο (Συμβούλιο Γενετικής Βελτίωσης) είτε λειτουργικά στις κτηνοτροφικές οργανώσεις εφαρμογής των προγραμμάτων είναι απόλυτα απαραίτητη. Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε πως η στήριξη και ενεργός συμμετοχή της πολιτείας είναι επίσης απαραίτητη προϋπόθεση.

__________________

Αναπαραγωγή προβάτων

Γράφει η Κατερίνα Καπώνη

Η εκτροφή των αιγοπροβάτων ξεκίνησε από την αρχαιότητα και χρησίμευσε για την παραγωγή μαλλιού, δέρματος, γάλακτος και κρέατος. Η αιγοπροβατοτροφία (µικρά µηρυκαστικά) αποτελεί παραδοσιακά έναν από τους δυναµικότερους κλάδους στη χώρα µας, συµβάλλοντας κατά 18% περίπου στο συνολικό αγροτικό εισόδηµα. Η παραγωγική αυτή κατεύθυνση στηρίχθηκε στους άφθονους φυσικούς πόρους και προσαρµόστηκε στις ιδιαίτερες κλιµατολογικές και εδαφολογικές συνθήκες της πατρίδας µας. Το αίγειο και πρόβειο κρέας και γάλα που παίρνουμε απ' τα αιγοπρόβατα είναι δύο βασικές κατηγορίες προϊόντων µε µεγάλη οικονοµική σηµασία κι αποτελούν τις κυριότερες πηγές του αγροτικού εισοδήµατος των κατοίκων των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών. Για μία επιτυχημένη εκτροφή λοιπόν και αύξηση των παραγόμενων προϊόντων έχει γίνει γενικώς παραδεκτό πως η σωστή και καλή διαχείριση της αναπαραγωγής των προβάτων είναι το μυστικό της αποδοτικότητας μιας εκμετάλλευσης.

Για να έχει ο εκτροφέας μια πραγματικά επιτυχημένη αναπαραγωγή (μάρκαλο), θα πρέπει να γνωρίζει τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την περίοδο αναπαραγωγής. Αυτοί πιο συγκεκριμένα είναι η εποχή, η διάρκεια της ημέρας, η ηλικία, η διατροφή, η γενική υγεία του ζώου. Ο εκτροφέας, εκτός από τα παραπάνω, θα πρέπει να γνωρίζει πως ο οιστρικός κύκλος της προβατίνας διαρκεί κατά μέσο όρο 17 ημέρες αλλά θα πρέπει να γνωρίζει πως το κάθε ζώο είναι ξεχωριστό και όλα δε διέπονται από τους ίδιους κανόνες, έτσι μπορεί να έχουμε και οιστρικούς κύκλους που διαρκούν από 14 έως 19 ημέρες. Ο οργασμός τους αρχίζει στο τέλος του οιστρικού κύκλου και κυμαίνεται από 36 έως 40 ώρες, με διακυμάνσεις από 6 έως 50 ώρες. Η ωοθυλακιορηξία γίνεται μετά το μέσο της διάρκειας του οργασμού και κατά κανόνα προς το τέλος του οργασμού.

Πετυχημένος «μαρκάλος» σημαίνει λιγότερες ή ελάχιστες επιστροφές, περισσότερους και μαζεμένους τοκετούς, καλύτερη πολυδημία, καλύτερη διαχείριση των αμνών, υγιέστερους αμνούς, λιγότερος χρόνος εργασίας κ.ά. Απαραίτητη προϋπόθεση όμως είναι να παρέχουμε όλες τις φροντίδες που απαιτούνται προς τους γεννήτορες. Να καταστήσουμε δηλαδή την περίοδο του «μαρκάλου», το ζωικό μας κεφάλαιο σε άριστη σωματική και υγιεινή κατάσταση. Μερικές απ’ τις φροντίδες λοιπόν που ακολουθούμε στα κριάρια είναι οι παρακάτω:

Το καλοκαίρι επειδή οι θερμοκρασίες είναι υψηλές, η θερμοκρασία του σώματος του κριαριού αυξάνεται και υπάρχει κίνδυνος να επηρεαστεί η ποιότητα του σπέρματος. Γι’ αυτό συνίσταται τα κριάρια να παραμένουν σε δροσερό και σκιερό μέρος. Ευεργετικό είναι το κούρεμα των κριαριών στην περιοχή του όσχεου προτού αρχίσουν οι ζέστες. Στο χώρο όπου στεγάζονται τα ζώα να υπάρχει άφθονο και καθαρό νερό κατά τη διάρκεια του μεσημεριού κυρίως. Η παρουσία των κριαριών, ιδιαίτερα η οσμή τους, ασκεί μεγάλη επίδραση στην οιστρική δραστηριότητα των προβάτων. Αυτή η επίδραση δεν είναι τόσο έντονη όταν το κριάρι βρίσκεται μονίμως μαζί με τις προβατίνες. Με τον αποχωρισμό των κριαριών και την συνένωσή τους πριν το μαρκάλο πετυχαίνουμε έναν πρακτικό συγχρονισμό οίστρων. Πρέπει να γίνεται έλεγχος των κριαριών πριν το μαρκάλο για τυχόν παρασιτώσεις και να γίνονται απολυμάνσεις - αποπαρασιτώσεις όπου χρειάζεται. Αντίστοιχη φροντίδα ακολουθούμε και στις προβατίνες, Τις ελέγχουμε λοιπόν, κάνουμε αποπαρασίτωση και απολυμάνσεις. Ένα καλό κούρεμα στις προβατίνες χρειάζεται έτσι ώστε να είναι σε καλή κατάσταση. Αν δεν είναι εμβολιασμένο το κοπάδι και δεν τηρείται εμβολιαστικό πρόγραμμα, είναι απαραίτητο να γίνει ξεκινώντας πρώτα από το εμβόλιο κατά της εντεροτοξιναιμίας.

Για περισσότερες λεπτομέρειες αναζητήστε στο GAIApedia (www.gaiapedia.gr) τους όρους, "Αιγοπρόβατα", "Εκτροφή αιγοπροβάτων" και "Αναπαραγωγή αιγοπροβάτων".

 

Χρησιμοποιήθηκαν οι πηγές: "Ανάπτυξη τομέα αιγοπροβατοτροφίας", Υπουργείο αγροτικής ανάπτυξης και τροφίμων, «Μελέτη ίδρυσης προβατοτροφικής επιχείρησης δυναμικότητας 500 προβατίνων», Μεταπτυχιακή εργασία του Γιολδάση Χ. Δημήτριου, Αθήνα 2010, Ιστοσελίδα «Ξηρομερίτικο καφενείο, Κτηνοτροφικά και αγροτικά νέα»

Εμβολιασμός και αντιμετώπιση παρασίτων στα αιγοπρόβατα

Χρήσιμες συμβουλές προς τους παραγωγούς για την καλύτερη φροντίδα των ζώων από τον Κωνσταντίνο Ζυγούρη, κτηνίατρο της Ένωσης Αγρινίου.

Εμβόλια

Εντεροτοξιναιμία (κοκκιναντεριά): Δύο φορές το χρόνο, ανά εξάμηνο - η μία εκ των οποίων, ένα μήνα πριν τον τοκετό. Τότε συνιστάται, να γίνεται στην μάνα το σελήνιο (5ml, ενδομυϊκά) καθώς και από το στόμα, χρήση κάποιου πολυβιταμινούχου. Ο εμβολιασμός της μάνας σε συνδυασμό με το σελήνιο και τη χρήση πολυβιταμινούχου σκευάσματος συμβάλλουν στο να έχουμε καλύτερες γέννες και περισσότερο γάλα κατά τη γαλακτική περίοδο.

Λοιμώδης αγαλαξία (παρμάρα): Μία φορά το χρόνο, δύο μήνες πριν τη γέννα ή ένα μήνα πριν την έναρξη του αρμέγματος. Στα ζώα που εμβολιάζονται πρώτη φορά στη ζωή τους, αναμνηστικός εμβολιασμός 28 μέρες μετά.

Αποβολές (χλαμύδια και σαλμονέλα): Πρόληψη με εμβόλιο 30-40 μέρες πριν τις οχείες (μαρκάλα) και να είναι άνω των εφτά μηνών, εφάπαξ (μια φορά εφ όρου ζωής) - ή διαφορετικά, οξυτετρακυκλίνη ενδομυικά (στο ψαχνό) 1,5-2 μήνες πριν την γέννα (3-3,5 μήνες εγκυμοσύνη).

Παραφυματίωση (στα γίδια, κυρίως): Μια φορά, κατσίκια 1 ως 3 μηνών, εφ’ όρου ζωής (καλύπτει ισόβια).

Αποπαρασιτώσεις

Ιβερμεκτίνη: 1ml ανά 50 κιλά, υποδόρια, τουλάχιστον 1 φορά/έτος. Συστήνεται, ιδιαίτερα αν τα ζώα βγαίνουν για βοσκή.

Aλμπενταζόλη: υγρό 10% από το στόμα, 6 με 8ml ανά ζώο 2φορές/έτος. Καλύπτει όλα τα ενδοπαρασιτικά (ταινίες και σκουλήκια του αναπνευστικού και γαστρεντερικού συστήματος) ή Aλμπενταζόλη («πράσινο») χάπι 1 με 1,5 χάπι ανά ζώο καλύπτει όλα τα ενδοπαρασιτικά, αλλά απορροφάται πιο δύσκολα σε σχέση με το υγρό από τον οργανισμό των ζώων.

Αμνοερίφια

Σελήνιο: 2 ml ενδομυικά (στο ψαχνό), από την πρώτη εβδομάδα.

Βιταμίνες (πολυβιταμινούχο): 2ml ενδομυϊκά.

Εμβόλιο για εντεροτοξιναιμία (κοκκιναντεριά): 1ml από την Τρίτη εβδομάδα ζωής, και μετά από μία εβδομάδα 1ml πάλι, στην περίπτωση που οι μάνες είναι εμβολιασμένες ένα μήνα πριν την γέννα. Αν όχι, τότε εμβόλιο στα αμνοερίφια από την πρώτη εβδομάδα ζωής τους και μετά την μία εβδομάδα, ξανά.

Πηγή: e-ea.gr

Χαρακτηριστικά του σπέρματος των κριών και οι παράγοντες που το επηρεάζουν

Τόσο τα ποιοτικά όσο και τα ποσοτικά χαρακτηριστικά του σπέρματος των κριών έχουν άμεση εξάρτηση από την ατομικότητα του κριού, την ηλικία, τη φυλή το σωματικό βάρος και το μέγεθος των όρχεων, τις συνθήκες περιβάλλοντος, τη συχνότητα χρησιμοποίησης για οχεία ή σπερματοληψία , τη διατροφή και τέλος την διαχείριση του. Το σύνολο αυτών των παραγόντων δημιουργεί μεγάλη παραλλακτικότητα τόσο στα ποιοτικά όσο και στα ποσοτικά χαρακτηριστικά του σπέρματος κάθε κριού.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του σπέρματος είναι ο όγκος και ο αριθμός των σπερματοζωαρίων ανά εκσπερμάτωση. Και τα δύο αυτά μεγέθη έχουν ευρεία διακύμανση και είναι αποτέλεσμα της επίδρασης ενός ή περισσότερων από τους προαναφερθέντες παράγοντες. Γενικά ο όγκος του αποβαλλόμενου σπέρματος ενός κριού κυμαίνεται από 0,2 έως 2,0 ml και ο αριθμός των σπερματοζωαρίων, που εκφράζει και την πυκνότητα του από 2-3 δισεκατομμύρια ανά ml, εκ των οποίων το 4-6% παρουσιάζει μορφολογικές ανωμαλίες. Η ποσότητα του παραγόμενου σπέρματος είναι άμεσα εξαρτώμενο από το μέγεθος (μάζα) των όρχεων . Από ερευνητικές μελέτες ( Cameron& Tilbrook 1990, Martinez 1994 κα) έχει αποδειχθεί πως η ημερήσια παραγωγή σπερματοζωαρίων ανέρχεται σε 20 εκατομμύρια ανά γραμμάριο μάζας όρχεων. Έτσι είναι δυνατή η έμμεση εκτίμηση της αναπαραγωγικής ικανότητας των κριών με βάση το μέγεθος των όρχεων που συνδέεται με την περίμετρο ( ΠΟ σε cm) των όρχεων ( έρευνα του Notter 1981). Σύμφωνα με την μελέτη αυτή έχει προκύψει ο παρακάτω μαθηματικός τύπος που υπολογίζει το βάρος των όρχεων σε σχέση με την περίμετρο αυτών :

Βάρος όρχεων (g)= 56,49 (ΠΟ)-1331 (r2=0,90)

Η περίμετρος των όρχεων μπορεί να προσδιοριστεί με τη χρησιμοποίηση μιας απλής μετροταινίας. Γενικά η γονιμοποιητική ικανότητα του σπέρματος του κάθε κριού μπορεί να εκτιμηθεί από το τηρούμενο αρχείο οχειών η σπερματεγχύσεων και την αποδοτικότητα των προβατινών. Κάθε νεοεισερχόμενος στην αναπαραγωγική δραστηριότητα κριός εκτιμάται με ζωοτεχνικά μεγέθη, και αυτά είναι, τα ποσοστά γονιμοποίησης των προβατινών τα ποσοστά, των κανονικών ή των ακανόνιστων επιστροφών αυτών καθώς επίσης και το μέγεθος της πολυδυμίας. Εάν τα μεγέθη αυτά δεν είναι εντός των επιθυμητών στόχων, τότε ο συγκεκριμένος κριός, δεν χρησιμοποιείται πια στην αναπαραγωγική δραστηριότητα. Όπως προαναφέρθηκε υπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν τόσο τα ποιοτικά, όσο και το ποσοτικά χαρακτηριστικά του σπέρματος του κριού, τα πιο σημαντικά εξ αυτών είναι οι συνθήκες περιβάλλοντος, η συχνότητα χρησιμοποίησης , η διατροφή και τέλος η υγιεινή κατάσταση του. Όσο αναφορά για τις συνθήκες περιβάλλοντος, η δραστηριότητα των όρχεων στους κριούς από πλευράς μεγέθους και ορμονικών εκκρίσεων , αρχίζει την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι το καλοκαίρι, όπου και υπάρχει και πλούσια βοσκή για την άριστη ανάπτυξη του σώματος και των όρχεων. Η γενετήσια όμως ορμή (libido) και παραγωγή σπέρματος αριστοποιείτε κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου, οπότε και η φωτοπερίοδος είναι ευνοϊκή.

Για την συχνότητα χρησιμοποίησης του κριού, ενδεικτικά θα αναφέρω πως η εντατική χρησιμοποίηση του κριού για οχεία η σπερματοληψία μειώνει τη γονιμοποιητική ικανότητα των σπερματοζωαρίων, η οποία μειώνεται σε αριθμό ανά εκσπερμάτωση. Για το λόγο αυτό, αλλά και για τη διατήρηση της γενετήσιας ορμής, επιβάλλεται μια λογική χρησιμοποίηση αναλόγως την ηλικία και τη σωματική του κατάσταση. Στην ηλικία των 9 έως 10 μηνών, ο κριός μπορεί να χρησιμοποιηθεί 1 φορά την εβδομάδα για την οχεία αμνάδων αντικατάστασης. Μετά τον 12ο μήνα ηλικίας του μπορεί να αυξηθεί η εβδομαδιαία χρησιμοποίηση του, μέχρι και 2 φορές την εβδομάδα για φυσική οχεία η σπερματοληψία κάθε δεύτερη ημέρα στη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου. Η διατροφή είναι και ο πιο σημαντικός παράγοντας που καθορίζει τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά τη ποιότητα των σπερματοζωαρίων του κριού και εν τέλει την γονιμοποιητική του ικανότητα. Το επίπεδο διατροφής επηρεάζει τόσο τον όγκο του παραγόμενου σπέρματος, όσο και τον αριθμό των σπερματοζωαρίων ανά εκσπερμάτωση. Το μέγεθος των όρχεων που όπως έχει αναφερθεί καθορίζει και την ποσότητα σπέρματος έχει άμεση εξάρτηση από το χορηγούμενο κάθε φορά σιτηρέσιο. Έτσι χαμηλό επίπεδο διατροφής των κριών έχει άμεσο αποτέλεσμα και το μειωμένο σωματικό βάρος και το κακό δείκτη θρεπτικής κατάστασης (τιμή δείκτη<2), συνοδευόμενο από τα εξής αναμενόμενα χαρακτηριστικά:

• Μείωση της μάζας των όρχεων

• Μείωση της διαμέτρου των σπερματικών σωληναρίων των όρχεων.

• Μείωση του αριθμού των αποθηκευμένων στην επιδιδυμίδα σπερματοζωαρίων.

• Μείωση της κινητικότητας των σπερματοζωαρίων μετά την εκσπερμάτωση.

Τα αντίθετα αποτελέσματα θα διαπιστωθούν όταν το επίπεδο της θρεπτικής κατάστασης

είναι υψηλό και ο δείκτης θρεπτικής κατάστασης είναι στη τιμή 3,5, όπου και θα πρέπει

να στοχεύουμε. Αυτή η ευνοϊκή επίδραση του υψηλού επιπέδου διατροφής στη γονιμοποιητική ικανότητα του κριού αποδίδεται στην ενεργοποίηση του νευροορμονικού

άξονα υποθάλαμος-υπόφυση και τη συνέργεια με άλλες ορμόνες όπως είναι η ινσουλίνη,

η αυξητική ορμόνη, η προλακτίνη καθώς και οι σωματομεδίνες που έχουν υποδοχείς στους όρχεις και διεγείρουν την κυτταρική διαίρεση και απέκκριση στεροειδών ορμονών. Επίσης από μελέτη του Oldham 1978, διαπιστώθηκε πως η αύξηση του κριού σε σωματικό βάρος κατά 32%, αυξάνει τον όγκο των όρχεων κατά 67%. Έτσι λοιπόν έχει πολύ ιδιαίτερη αξία το σωματικό βάρος των κριών πριν τις αναμενόμενες οχείες η σπερματοληψίες να είναι στο επιθυμητό επίπεδο και για αυτό συνίσταται κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής δραστηριότητας αυξημένο επίπεδο διατροφής σε όλα τα θρεπτικά συστατικά σε σχέση με τις απλές ανάγκες συντήρησης κατά 20 με 40%. Τέλος θεωρώ πως υγιεινή κατάσταση των κριών αφορά και το κρισιμότερο στάδιο όλης της αναπαραγωγικής δραστηριότητας αλλά και της κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης γενικότερα. Θα πρέπει να γίνει αιματολογικός έλεγχος για βακτήρια η ιούς των κριών που θα χρησιμοποιηθούν για να μην τα μεταφέρουν στους γεννήτορες.

Ριζογιάννης Λάμπρος

Αναδημοσίευση απο agrotes.eu

Η σωστή διατροφή αιγοπροβάτων

Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΩΝ


Στόχος της διατροφής των αιγοπροβάτων είναι  να εφοδιάσει το ζώο με όλα εκείνα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά  που εξασφαλίζουν την υγεία και τη παραγωγικότητα του ζώου καθώς επίσης και να βελτιώσει τη ποιότητα των προϊόντων που παράγει το ζώο :  το γάλα και το κρέας. Επειδή το γάλα αποτελεί την κύρια πηγή εισοδήματος  των κτηνοτρόφων, θα δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση σ'αυτήν.

Η ποσότητα και η ποιότητα του γάλακτος( τυροκομική απόδοση) που μπορεί να παράγει ένα κοπάδι αιγοπρόβατα, καθορίζεται από τρεις παράγοντες:

1) Τη ράτσα των ζώων,

2) Τη καθαριότητα και τη ξεκούραση στο μαντρί και

3) Τη διατροφή των ζώων.

Επειδή η διατροφή είναι ο σπουδαιότερος από όλους τους παράγοντες και αποτελεί το 50 - 60% του κόστους παραγωγής, θα δώσουμε περισσότερη σημασία.

Ποιες ζωοτροφές θα αγοράσουμε ;
Σε ποιες ποσότητες θα ταΐσουμε ;

ΠΡΙΝ ΤΗ ΓΕΝΝΑ

Η σπουδαιότερη και κρισιμότερη περίοδος των αιγοπροβάτων είναι αυτή του τελευταίου μήνα της εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα όταν αυτή συμπίπτει με τους χειμωνιάτικους μήνες ( Νοέμβριο- Δεκέμβριο- Ιανουάριο- Φεβρουάριο), όπου τα ζώα παραμένουν σταβλισμένα και δεν βγαίνουν στη βοσκή.

Στη διάρκεια των τελευταίων 20 -30 ημερών πριν τη γέννα, η μήτρα με τα έμβρυα μεγαλώνουν πάρα πολύ μέσα στη κοιλιά του ζώου, ιδιαίτερα αν υπάρχει πολυδυμία . Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο χώρος του στομάχου να περιορίζεται σημαντικά και να μικραίνει. Όμως οι ανάγκες του ζώου την ίδια περίοδο, τόσο για να θρέψει τα αρνιά στη μήτρα όσο και για να διαμορφώσει το μαστό του, αυξάνονται πάρα πολύ. Το μικρό στομάχι πρέπει να πάρει πλουσιότερες τροφές ¨πολυτελείας ¨σε μικρές ποσότητες.

Είναι καθοριστικό για τη ποιότητα του πρωτογάλακτος και την επιβίωση των νεογέννητων αμνοεριφίων, η μάννα να τρώει σωστά και ισορροπημένα ιδιαίτερα μέσα στον χειμώνα. Είναι η περίοδος όπου μπαίνουν τα θεμέλια της γαλακτοπαραγωγής που ακολουθεί , όπως τα θεμέλια ενός σπιτιού που δεν φαίνονται αλλά πάνω τους στηρίζεται το σπίτι. Έτσι κι εδώ τα ζώα μας πρέπει να τρώνε ¨βούτυρο με μέλι¨ την περίοδο αυτή.

Το τάισμα ανά ημέρα που ταιριάζει καλύτερα στη περίοδο αυτή είναι :

1- 1,5 κιλό σανός τριφυλλιού ή βρώμης, πλούσιος σε φύλλα και ψιλοκάλαμος (άριστη ποιότητα)
0,5 -0,6 κιλά μίγμα γαλακτοπαραγωγής σε πέλλετς  (άριστη ποιότητα). Το μίγμα γαλακτοπαραγωγής πρέπει να είναι οπωσδήποτε εμπλουτισμένο με βιταμίνες και μέταλλα. Φτιάχνεται από ποικιλία ζωοτροφών ( καλαμπόκι, κριθάρι, σόγια, μελάσα κ.λ.π.) για να εξασφαλίζεται η καλύτερη όρεξη του ζώου η οποία μειώνεται λίγο πριν και  λίγο μετά τη γέννα.

ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΕΝΝΑ

Η επόμενη φάση του ξεκινήματος της γαλακτοπαραγωγής αμέσως μετά τη γέννα διαρκεί περίπου 60 ημέρες και έχει εξίσου μεγάλη σημασία όπως και η προηγούμενη. Στόχος της διατροφής μας - που τώρα πρέπει να είναι πιο επιθετική- είναι να βοηθήσει το ανέβασμα της γαλακτοπαραγωγής που αυτή τη περίοδο αυξάνεται ραγδαία. Όσο πιο ¨ψηλά¨  ανεβαίνει η γαλακτοπαραγωγή  ενός  ζώου στην αρχή ( 2- 3 κιλά γάλακτος/ ημέρα )  τόσο πιο πολύ γάλα θα παράγει μέχρι να στερφέψει και η γαλακτοπαραγωγή του θα κρατήσει περισσότερες μέρες.

Το ημερήσιο τάισμα που ταιριάζει καλύτερα τη περίοδο αυτή είναι:

1- 1,5 κιλό σανός τριφυλλιού ή βρώμης
ή  4 - 5 κιλά γρασίδια βοσκής (6 - 7 ώρες σε καλή βοσκή)

1 - 1,5 κιλό μίγμα γαλακτοπαραγωγής.
Όταν το ζώο βόσκει, καλό είναι να τρώει και μικρές ποσότητες από άχυρο.

Το μίγμα γαλακτοπαραγωγής σε πέλλετς , λόγω της θερμικής κατεργασίας του σε 70-80ο C, βοηθά στην αύξηση της γαλακτοπαραγωγής και της τυροκομικής απόδοσης του γάλακτος. Οι  προστατευμένες  πρωτεΐνες που περιέχει, είναι αυτές που εξασφαλίζουν τη παραγωγή και τη ποιότητα . Η διατροφή των ζώων συνεχίζεται με αυτόν τον τρόπο μέχρι τη περίοδο των επιβάσεων οπότε και χρειάζεται αλλαγή σιτηρεσίου με τονωτικές τροφές.

ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΑ ΑΜΝΟΕΡΙΦΙΑ

Τα αρνιά και τα κατσίκια αφού καταναλώσουν το καλής ποιότητας πρωτόγαλα για 3 - 4 ημέρες, θα πρέπει από τη 2η εβδομάδα και μετά , μαζί με το μητρικό γάλα που θηλάζουν, να έχουν στη διάθεσή τους ειδικό μίγμα απογαλακτισμού σε μικρά πελλετάκια καθώς και σανό αρίστης ποιότητας για κατανάλωση κατά βούληση.

Τα πελλετάκια και ο σανός μοιράζονται σε χώρο ξεχωριστό από τις μάνες ,όπου πρέπει να υπάρχουν και ποτίστρες με νερό.

Στόχος είναι να ξεκινήσουν να τρώνε τα ζώα μας όσο πιο νωρίς γίνεται στερεά τροφή για να εξοικονομήσουμε το πολύτιμο αιγοπρόβειο γάλα που θα πουλήσουμε και να τα αποκόψουμε με καλή σωματική ανάπτυξη χωρίς προβλήματα . Το μίγμα απογαλακτισμού είναι ακριβό επειδή παρασκευάζεται από τις ευγενέστερες πρώτες ύλες ζωοτροφών ( γάλα σκόνη, μαγιά, σογιάλευρο κ.λ.π) που είναι κατάλληλες για μωρά. Είναι δε εμπλουτισμένο με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά βιταμινών και μετάλλων που βοηθούν στη σωστή ανάπτυξη των νεαρών ζώων μας.

Ο ρυθμός ανάπτυξης των αμνοεριφίων τη περίοδο αυτή είναι ιδιαίτερα υψηλός και η μετατρεψιμότητα της τροφής που τρώνε σε σωματικό βάρος είναι από 1 - 2 προς 1. δηλαδή για κάθε 1 - 2 κιλά τροφής που τρώνε βάζουν 1 κιλό ζώντος βάρους.

Αυτά τα νούμερα δικαιολογούν και την οικονομικότητα της διατροφής σε πελλετάκια. Αν συγκρίνουμε πόσο κοστίζουν τα 1 - 2 κιλά τροφής απογαλακτισμού που ξοδεύουμε σε σχέση με το 1 κιλό ζώντος βάρους που κερδίζουμε , θα δούμε ότι η σύγκριση αυτή είναι υπέρ του πρώτου.

Κανόνες κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης

Του Λάμπρου Ριζογιάννη

Κάποτε ένας γιατρός μου είχε πει: Εάν δεν φας, θα πεθάνεις. Εάν τα πρόβατα της εκμετάλλευσης σας, δεν φάνε η αρχική κατάληξη είναι να αρρωστήσουν. Εάν δεν θέλετε να αρρωστήσουν ή να τα βλέπετε κακόκεφα, αρχίστε αμέσως να κάνετε κάποιες αλλαγές βελτίωσης.
Είναι πια αποδεδειγμένο πως και με μικρές αλλαγές στο χώρο διαβίωσης, που θα δώσουν ευεξία στα ζώα της εκμετάλλευσης σας, τα ζώα αυτά θα αρχίσουν να τρώνε περισσότερο και να αποδίδουν περισσότερο χωρίς καμία αλλαγή στο χορηγούμενο σιτηρέσιο.

Αλήθεια γιατί τα ζώα μιας εκμετάλλευσης αρρωσταίνουν συχνά;

Προφανώς γιατί πολύ απλά τα ζώα αυτά δεν τρώνε όσο θα έπρεπε και το αποτέλεσμα είναι να έχουν χαμηλό ανοσοποιητικό σύστημα που τα κάνει ευαίσθητα σε παθογόνους μικροοργανισμούς που βρίσκονται εντός σταβλικής εγκατάστασης και τα προκαλούν.

Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί τα ζώα δεν τρώνε;

Σίγουρα κάτι λάθος έχει γίνει που έχει πολλά αίτια, όπως για παράδειγμα είναι η μη χορήγηση φρέσκιας κάθε φορά τροφής, η κακή στρατηγική της διατροφής στη περίπτωση συμβατικού σιτηρεσίου (πρώτα χορήγηση συμπυκνωμένης τροφής , έπειτα Σανού Μηδικής και τέλος Άχυρο σίτου),

η κακή ποιότητα νερού
(αλήθεια πόσοι κτηνοτρόφοι κάνουν ανάλυση στο νερό που πίνουν τα ζώα της εκμετάλλευσης τους),

ο μειωμένος φωτισμός, ( <16 ώρες ),
ο κακός αερισμός ( επιβλαβή αέρια στο χώρο διαβίωσης των ζώων),
η μη επαρκής άνεση χώρου,
η υψηλή θερμοκρασία σε συνδυασμό με την υψηλή υγρασία εντός σταβλικής εγκατάστασης και άλλα πολλά.

   Στη καριέρα μου, ως σύμβουλος επιστημονικής υποστήριξης έχω επισκεφθεί εκατοντάδες φάρμες ανά την Ελλάδα σε όλα τα γεωγραφικά διαμερίσματα. Αυτό που συναντώ είναι δυσαρεστημένους κτηνοτρόφους που δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά και περιμένουν ως μάννα εξ ουρανού τον οικονομικό μποναμά του κράτους ( επιδότηση) για να μπορέσουν να πιστεύουν σε μια νέα χρονιά που θα τους αποφέρει κέρδη και όχι ξανά τις ίδιες δυσβάστακτες οικονομικές απώλειες. Σίγουρα αυτοί οι κτηνοτρόφοι δεν είναι χαρούμενοι κτηνοτρόφοι και ο λόγος είναι ότι δεν μπόρεσαν να διαβάσουν τα μηνύματα που τους έδιναν τα ζώα σε όλη τη διάρκεια της προηγούμενης παραγωγικής σεζόν. Ο κτηνοτρόφος δεν μπόρεσε να διαβάσει τη μεγάλη εικόνα που την αποκαλώ προσωπικά και που ήταν τα σημάδια που έδειχναν τα ζώα και κυρίως τι τους ενοχλούσε και τι τους δυσαρεστούσε. Και είναι ευνόητο να συνέβαινε αυτό μιας και ο κτηνοτρόφος περνούσε το μεγαλύτερο κομμάτι της ημέρας στην αίθουσα του αλμεκτηρίου για να πάρει τα ‘λεφτά’ όπως αποκαλούσε το ποσότητα του γάλακτος. Εδώ είναι και το μεγαλύτερο κατά εμέ λάθος, τα λεφτά δεν βρίσκονται στο αλμεκτήριο, έρχονται σε αυτό. Η χρονική διάρκεια στη διαχείριση ενός προβάτου όσο αφορά την άλμεξη του σε ημερήσια βάση στη γαλακτική περίοδο είναι 2 ώρες.
Τις υπόλοιπες ώρες τι συμβαίνει;
Τι κάνει;
Πως συμπεριφέρεται;
Νιώθει άνετο;
 Έχει ελευθερία πρόσβασης στη ταΐστρα;
Είναι ερωτήματα που δυστυχώς ο κτηνοτρόφος λόγω κακής διαχείρισης δεν μπορεί να κάνει και φυσικά να απαντήσει.

Είναι κοινά αποδεκτό, πως όταν ένα σπίτι δεν χτισθεί σε γερά θεμέλια και με συγκεκριμένες αντισεισμικές προδιαγραφές, θα πέσει πάρα πολύ εύκολα σε ένα σεισμό μικρής έντασης και διάρκειας.
Έτσι είναι σχεδόν δομημένη η κτηνοτροφία μας σήμερα, σε σαθρά θεμέλια που ο κτηνοτρόφος είναι ανημέρωτος σε νέες τεχνολογίες και καινοτομίες με κτιριακές εγκαταστάσεις που δεν προσφέρουν τη ορθή διαχείριση στη εκμετάλλευση του. Και πώς να μπορέσει ο κτηνοτρόφος να κάνει έστω και τη ελάχιστη διαχείριση όταν οι κτιριακές εγκαταστάσεις δεν τον βοηθούν.
Όμως δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω και να δυσανασχετούμε με το τι έγινε λάθος ή όχι, αλλά να προχωρήσουμε με βάση τα δεδομένα που έχουμε εκείνη τι στιγμή με απλές και λιτές κινήσεις που θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ζώων της υπάρχουσας σταβλικής εγκατάστασης και για εμένα ως επιστημονικός συνεργάτης των κτηνοτροφικών μονάδων που συνεργάζομαι είναι να μπορέσω να βοηθήσω τον κτηνοτρόφο μέσα από τον διάλογο να αντιληφθεί τα μηνύματα που δίνουν τα ζώα.
     Όταν πολλοί εξ’ αυτών που έχω επισκεφθεί με ρωτούν, τι μπορώ να κάνω να αλλάξω τη κατάσταση , η απάντηση μου είναι να σκεφθεί πως είναι το ζώο όταν είναι έξω και αν αυτά που του προσφέρει η φύση απλόχερα μπορεί να τα καταφέρει και αυτός εντός σταβλικής εγκατάστασης, θα έχει πετύχει ως κτηνοτρόφος. Για παράδειγμα όταν το πρόβατο είναι έξω στη φύση έχει άνεση χώρου, κίνησης και ελευθερίας; αναπνέει κάθε λεπτό φρέσκο καθαρό αέρα; επιλέγει κάθε φορά τη φρέσκια τροφή; όταν είναι ξαπλωμένο πως συμπεριφέρεται και άλλα πολλά.

Ο βασικός στόχος κάθε κτηνοτρόφου είναι τις συνθήκες που συναντά το ζώο στη φύση να μπορεί να τις προσφέρει εντός σταβλικής εγκατάστασης.

Και αυτές είναι: καθαρός αέρας χωρίς επιβλαβή αέρια,
επαρκής και με σωστή διάρκεια έντασης φωτισμός,
καθαρό και εύγευστο νερό,
άνεση χώρου για να μπορεί να αισθάνεται άνετα και ελεύθερο,
καθαρή και στεγνή στρωμνή για να μπορεί να καθίσει άνετα για να μηρυκάσει και τέλος ισόρροπη διατροφή που θα καλύπτει ανάλογα του σταδίου που είναι τις ημερήσιες ανάγκες του σε όλα τα θρεπτικά συστατικά.

   Άρα η βασική επιδίωξη κάθε κτηνοτρόφου είναι να βλέπει ( για παράδειγμα να αναφερθώ για προβατοτροφική εκμετάλλευση) τα πρόβατα της εκμετάλλευσης του να τρώνε , αμέσως μετά να πίνουν νερό και στο τέλος να ξαπλώνουν ( μιας και το γλυκογόνο έχει υψηλή στάθμη πια) και να μηρυκάζουν. Πρέπει το 85% και άνω τα πρόβατα να είναι ξαπλωμένα, εάν αυτό δεν συμβαίνει τότε πρέπει να μας ανησυχεί και να αναζητήσουμε την αιτία που το προκάλεσε αυτό.
Όσο περισσότερο είναι ξαπλωμένο ένα πρόβατο, τότε περισσότερο αίμα περνά μέσα από τους μαστούς, άρα και περισσότερο γάλα.
   Τέλος θα αναφερθώ στο δόγμα μου, που πιστεύω κάποια στιγμή να γίνει δόγμα όλων των κτηνοτρόφων και όλων των επιστημονικών συμβούλων που συνεργάζονται με κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις :
βλέπε προσεχτικά την εικόνα που δίνει το ζώο, μετά σκέψου την αιτία ή τη συνέργεια αιτιών που προκαλούν αυτή τη κατάσταση και τέλος κάνε την απαραίτητη ενέργεια με το λιγότερο οικονομικό κόστος ώστε να διορθωθεί αυτή γιατί ευτυχισμένο ζώο σημαίνει μέγιστη παραγωγικότητα που δίνει εν τέλει χαρά και ικανοποίηση στον κτηνοτρόφο και φυσικά οικονομικές απολαβές.

                                                                                                 Ριζογιάννης Λάμπρος